Thẩm định báo cáo ĐTM hiện do hai tầng chính đảm nhận: Bộ Nông nghiệp và Môi trường với nhóm dự án lớn, có nguy cơ cao, liên tỉnh hoặc thuộc thẩm quyền quyết định của cấp trung ương; Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh với phần lớn dự án còn lại, có Sở Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan tham mưu. Riêng dự án thuộc bí mật quốc phòng, an ninh do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thẩm định.
Năm 2025 thay đổi khá nhiều: từ 3/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường trước đây đã hợp nhất với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường; từ 1/7/2025 chính quyền địa phương còn hai cấp; một số thẩm quyền được phân cấp thêm cho địa phương. Vì vậy, danh sách "dự án nào Bộ thẩm định" lưu từ vài năm trước có thể không còn đúng. Bài này đưa cách suy luận theo nguyên tắc và cách kiểm chứng trước khi nộp.
Vì sao xác định đúng cơ quan lại quan trọng
Nộp nhầm cơ quan là một trong những lý do mất thời gian vô ích nhất. Hồ sơ gửi sai nơi sẽ bị trả lại hoặc chuyển đi, và thời hạn thẩm định chưa bắt đầu tính. Với dự án có tiến độ gắn với hợp đồng thuê đất, vay vốn hay đơn hàng, vài tuần trễ ở đầu chuỗi kéo theo trễ ở mọi khâu sau.
Quan trọng hơn, cơ quan thẩm định ĐTM cũng thường là cơ quan cấp giấy phép môi trường cho dự án đó về sau, và là nơi bạn báo cáo khi dự án thay đổi. Hiểu đúng ngay từ đầu giúp bạn biết sẽ làm việc với ai trong cả vòng đời dự án, chuẩn bị đúng thói quen hồ sơ của cơ quan đó.
Cuối cùng, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định do cơ quan không có thẩm quyền ban hành có thể bị xem xét lại về giá trị pháp lý. Đây là rủi ro hiếm nhưng hậu quả nặng, nhất là khi dự án được chuyển nhượng và bên mua rà soát pháp lý. Bên cho vay cũng thường kiểm điểm này khi thẩm định hồ sơ tín dụng của dự án, nên một căn cứ thẩm quyền ghi rõ trong hồ sơ giúp bạn trả lời nhanh mọi bên cần xem.
Nguyên tắc phân thẩm quyền theo Luật Bảo vệ môi trường 2020
Bảng tóm lược theo nguyên tắc của luật, đã cập nhật tên cơ quan sau 2025. Danh sách chi tiết loại dự án thuộc từng tầng nằm ở nghị định hướng dẫn và các lần sửa đổi, cần đối chiếu bản hiện hành.
| Cơ quan thẩm định | Nhóm dự án theo nguyên tắc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bộ Nông nghiệp và Môi trường | Dự án nhóm I (nguy cơ tác động lớn) thuộc diện trung ương; dự án nằm trên từ hai tỉnh trở lên hoặc vùng biển chưa phân định trách nhiệm quản lý; dự án thuộc thẩm quyền quyết định, chấp thuận chủ trương của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ | Phạm vi cụ thể có thể đã được thu hẹp do phân cấp năm 2025 — kiểm văn bản mới nhất |
| Bộ Quốc phòng, Bộ Công an | Dự án thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, an ninh | Không áp dụng cho dự án dân sự thông thường |
| Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh | Các dự án phải làm ĐTM trên địa bàn không thuộc hai dòng trên | Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức thẩm định, trình tỉnh phê duyệt |
| Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế | Có thể được giao hoặc uỷ quyền một số khâu với dự án trong khu | Tuỳ từng tỉnh, phải có văn bản giao hoặc uỷ quyền |
Dòng cuối là chỗ hay nhầm: không phải tỉnh nào cũng giao ban quản lý khu thẩm định ĐTM. Dự án trong khu công nghiệp nên hỏi ban quản lý trước, nhưng không mặc định ban quản lý là cơ quan thẩm định.
Chính quyền hai cấp thay đổi gì với thẩm định ĐTM
Trước đây, cấp huyện gần như không thẩm định ĐTM; vai trò của cấp huyện chủ yếu ở các thủ tục nhẹ hơn như đăng ký môi trường hay kế hoạch bảo vệ môi trường thời luật cũ. Vì vậy, việc không còn cấp huyện từ 1/7/2025 ít làm xáo trộn trực tiếp thẩm quyền thẩm định ĐTM so với các thủ tục đất đai hay xây dựng.
Tác động gián tiếp thì có. Uỷ ban nhân dân cấp xã nay nhận thêm nhiều việc, trong đó có tiếp nhận đăng ký môi trường và tham gia tham vấn trong ĐTM với tư cách chính quyền nơi có dự án. Sau sáp nhập tỉnh, một số dự án trước đây "nằm trên hai tỉnh" nay có thể chỉ thuộc một tỉnh mới, làm thay đổi cách áp nguyên tắc liên tỉnh. Văn bản trả lời tham vấn ký trước thời điểm sắp xếp vẫn có giá trị, nhưng hồ sơ nên ghi rõ đơn vị hành chính mới tương ứng.
Một thay đổi khác là xu hướng phân cấp: trong năm 2025 có các quy định giao thêm thẩm quyền cho địa phương ở nhiều lĩnh vực. Với ĐTM, điều này có nghĩa là một số loại dự án từng do Bộ thẩm định có thể đã chuyển về tỉnh. Đây là lý do bài không liệt kê danh sách cứng mà khuyên bạn kiểm văn bản mới nhất.
Cách tự xác định cơ quan thẩm định cho dự án của bạn
Đi theo thứ tự dưới đây, ghi lại căn cứ ở từng bước để đưa vào hồ sơ và trả lời khi được hỏi:
- Xác định dự án thuộc nhóm I hay nhóm II theo tiêu chí môi trường: quy mô, công suất, loại hình có nguy cơ ô nhiễm, yếu tố nhạy cảm về môi trường của vị trí, nhu cầu sử dụng đất, nước.
- Xác định cấp chấp thuận chủ trương đầu tư của dự án; dự án do Quốc hội, Thủ tướng chấp thuận chủ trương thường gắn với thẩm quyền trung ương.
- Kiểm tra vị trí dự án có nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên hoặc trên vùng biển không, theo bản đồ hành chính sau sắp xếp.
- Kiểm tra dự án có thuộc danh mục bí mật quốc phòng, an ninh không.
- Đối chiếu kết quả với nghị định hướng dẫn và các văn bản phân cấp mới nhất; đọc thủ tục tương ứng đang công bố trên cổng dịch vụ công của Bộ và của tỉnh.
- Nếu còn phân vân, gửi văn bản hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường nơi có dự án; câu trả lời bằng văn bản là căn cứ tốt để lưu hồ sơ.
Bước sáu thường bị bỏ qua vì sợ mất thời gian. Thực tế, một văn bản hỏi gửi sớm tốn ít thời gian hơn nhiều so với một lần nộp nhầm.
Những tình huống dễ nhầm thẩm quyền
Dự án nhóm I nhưng quy mô nhỏ. Nhóm I không chỉ gồm dự án quy mô lớn mà cả dự án quy mô vừa có loại hình nguy cơ ô nhiễm cao hoặc nằm ở vị trí nhạy cảm. Không phải mọi dự án nhóm I đều do Bộ thẩm định; tuỳ quy định phân cấp, nhiều dự án nhóm I do tỉnh thẩm định.
Dự án mở rộng của cơ sở đang hoạt động. Cơ quan thẩm định ĐTM cho phần mở rộng được xác định theo phân loại của chính dự án mở rộng, không nhất thiết là cơ quan đã cấp giấy phép cho cơ sở cũ.
Dự án có hạng mục kéo dài qua ranh giới tỉnh. Đường ống, tuyến điện, tuyến đường đấu nối đi qua tỉnh khác có thể làm dự án thành dự án liên tỉnh. Hãy xác định rõ hạng mục nào thuộc phạm vi dự án.
Dự án trong khu công nghiệp. Như đã nói, ban quản lý khu chỉ thẩm định khi được giao. Nhiều dự án trong khu vẫn nộp hồ sơ ở Sở Nông nghiệp và Môi trường.
Dự án ven biển hoặc trên biển. Dự án lấn biển, cảng, nuôi biển có thể thuộc trường hợp vùng biển chưa phân định trách nhiệm quản lý hành chính. Đây là trường hợp nên hỏi bằng văn bản.
Sau khi xác định được cơ quan: làm việc ra sao cho hiệu quả
Mỗi cơ quan thẩm định có thói quen riêng: có nơi chuộng buổi làm việc trước khi nộp để chủ dự án trình bày ý tưởng, có nơi chỉ làm việc qua hồ sơ. Ở tầng tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường thường có một phòng chuyên môn phụ trách ĐTM và giấy phép môi trường; biết đầu mối này giúp bạn hỏi đúng người.
Ở tầng Bộ, thủ tục thường chặt chẽ hơn, hội đồng có thành phần rộng hơn và có thể gồm đại diện nhiều bộ, ngành liên quan. Dự án thuộc thẩm quyền Bộ nên dự trù thêm thời gian cho việc lấy ý kiến và khảo sát thực địa.
Trước khi nộp, bạn nên hỏi rõ ba việc: cơ quan có yêu cầu bản giấy cho thành viên hội đồng không và bao nhiêu bản; lịch họp hội đồng thường được sắp theo đợt hay theo từng hồ sơ; và hình thức trao đổi ưu tiên khi cần làm rõ hồ sơ (công văn, thư điện tử hay họp). Ba câu trả lời này quyết định bạn phải giữ đội tư vấn sẵn sàng trong khoảng thời gian nào.
Cũng nên dự trù việc cơ quan thẩm định lấy ý kiến cơ quan khác. Dự án gần khu bảo tồn, di tích, công trình thuỷ lợi hay tuyến giao thông thường được gửi hỏi ý kiến cơ quan quản lý các đối tượng đó. Biết trước điều này, bạn có thể chủ động làm việc với các cơ quan liên quan trong giai đoạn tham vấn, để khi được hỏi họ đã nắm dự án.
Dù ở tầng nào, cách làm việc tốt nhất vẫn là hồ sơ rõ ràng, trả lời bằng văn bản, lưu mọi trao đổi. Đừng dựa vào trao đổi miệng cho các vấn đề có ảnh hưởng tới nội dung quyết định phê duyệt. Với dự án có vướng mắc pháp lý phức tạp về đất hoặc đầu tư, nên tham khảo người làm nghề có kinh nghiệm với chính cơ quan đó.
Câu hỏi thường gặp
Bộ Tài nguyên và Môi trường cũ còn thẩm định ĐTM không?
Bộ Tài nguyên và Môi trường không còn tồn tại như một bộ riêng từ 3/2025, khi hợp nhất với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thẩm quyền thẩm định ĐTM ở tầng trung ương nay thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Uỷ ban nhân dân cấp xã có thẩm định ĐTM không?
Không. Cấp xã không thẩm định ĐTM. Cấp xã tham gia với tư cách chính quyền nơi có dự án trong tham vấn, tiếp nhận đăng ký môi trường và tham gia giám sát. Thẩm định ĐTM ở địa phương thuộc Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh.
Quyết định ĐTM do Uỷ ban nhân dân huyện cũ ban hành có còn giá trị?
Theo luật hiện hành và luật trước đó, cấp huyện cũ thường không có thẩm quyền phê duyệt ĐTM, mà chủ yếu xử lý các thủ tục nhẹ hơn. Nếu bạn có văn bản môi trường do cấp huyện cũ ban hành, hãy xác định đó là loại văn bản gì và hỏi cơ quan kế thừa.
Dự án ở tỉnh vừa sáp nhập thì hồ sơ đề tên tỉnh nào?
Hồ sơ nộp sau thời điểm sáp nhập ghi tên đơn vị hành chính mới. Các văn bản đã ban hành trước đó vẫn dùng được, nhưng nên có ghi chú địa danh mới tương ứng để hội đồng và cơ quan tiếp nhận không phải tự đối chiếu.
Có thể đề nghị Bộ thẩm định thay tỉnh để "chắc" hơn không?
Không. Thẩm quyền do pháp luật quy định, chủ dự án không chọn được. Nộp sai thẩm quyền chỉ làm hồ sơ bị trả lại. Nếu dự án phức tạp, cách đúng là chuẩn bị hồ sơ kỹ và làm việc sớm với cơ quan có thẩm quyền.
Làm sao biết danh sách dự án thuộc thẩm quyền Bộ đã thay đổi chưa?
Cách chắc nhất là đọc nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường cùng các nghị định sửa đổi mới nhất, kết hợp tra thủ tục đang công bố trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Nếu vẫn chưa rõ, gửi văn bản hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường.