Khi báo cáo ĐTM không được thông qua, cơ quan thẩm định có văn bản trả lời chủ dự án nêu rõ lý do; chủ dự án có thể lập lại báo cáo để thẩm định lại sau khi khắc phục, điều chỉnh dự án, hoặc thực hiện quyền khiếu nại nếu cho rằng kết quả không đúng. Nhưng lựa chọn đúng phụ thuộc hoàn toàn vào lý do không thông qua.
Có hai nhóm lý do rất khác nhau: lỗi của báo cáo (thiếu số liệu, đánh giá sơ sài, biện pháp không khả thi) và vấn đề của chính dự án (vị trí không phù hợp, nguồn tiếp nhận không còn khả năng chịu tải, công nghệ không đáp ứng). Nhóm đầu sửa được bằng làm lại cho tốt; nhóm sau buộc phải thay đổi dự án. Nhầm hai nhóm này là cách nhanh nhất để bị không thông qua lần thứ hai.
Các lý do không thông qua hay gặp
Tổng hợp từ thực tế thẩm định, viết lại ở dạng khái quát:
- Vị trí dự án không phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, hoặc nằm trong vùng bảo vệ của nguồn nước, khu bảo tồn mà dự án không được phép.
- Nguồn tiếp nhận nước thải không còn khả năng tiếp nhận, hoặc báo cáo không chứng minh được khả năng này.
- Khoảng cách đến khu dân cư quá gần với loại hình phát sinh mùi, bụi, tiếng ồn lớn, và không có biện pháp khắc phục khả thi.
- Số liệu nền không đáng tin, kết quả lấy mẫu kiểm chứng lệch lớn.
- Đánh giá tác động sơ sài, bỏ sót dòng thải chính hoặc tác động lớn.
- Công nghệ xử lý không phù hợp hoặc không chứng minh được hiệu quả.
- Tham vấn hình thức, có ý kiến phản đối lớn chưa được giải quyết.
- Dự án đã thi công một phần trước khi có kết quả thẩm định, kèm các vi phạm khác.
Ba lý do đầu thường thuộc nhóm "vấn đề của dự án"; các lý do còn lại thường thuộc nhóm "vấn đề của báo cáo", trừ khi gốc rễ là công nghệ hay quy mô không phù hợp.
Đọc văn bản trả lời như thế nào
Văn bản trả lời không thông qua thường liệt kê các lý do chính. Đọc từng lý do và tự hỏi: lý do này có biến mất nếu báo cáo được viết tốt hơn không? Nếu có, đó là vấn đề của báo cáo. Nếu không — chẳng hạn vị trí nằm trong vùng không được phép hoặc khu dân cư quá gần — đó là vấn đề của dự án, và viết lại báo cáo không giải quyết được gì.
Nên xin thêm biên bản họp hội đồng và các bản nhận xét nếu cơ quan cung cấp. Nhiều khi văn bản trả lời chỉ nêu lý do tổng quát, còn chi tiết nằm trong nhận xét của uỷ viên phản biện. Những chi tiết này cho biết hội đồng cần thấy gì để đổi ý.
Một cuộc làm việc với cơ quan thẩm định sau khi có văn bản, theo hình thức chính thức, có thể giúp làm rõ hướng khắc phục mà cơ quan chấp nhận được. Đi vào cuộc làm việc với câu hỏi cụ thể — "nếu nâng mức xử lý lên mức X và đổi vị trí điểm xả thì có giải quyết được lý do số hai không" — hiệu quả hơn hỏi chung chung.
Bốn hướng đi tiếp và khi nào chọn hướng nào
Mỗi hướng có chi phí và thời gian khác nhau. Bảng dưới giúp bạn đặt lựa chọn cạnh nhau:
| Hướng đi | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lập lại báo cáo, nộp thẩm định lại | Lý do thuộc về chất lượng báo cáo | Nên đổi hoặc tăng cường đơn vị tư vấn nếu lỗi do năng lực; bổ sung khảo sát, tham vấn thật |
| Điều chỉnh dự án rồi lập lại báo cáo | Lý do thuộc công nghệ, quy mô, bố trí mặt bằng | Có thể kéo theo điều chỉnh báo cáo khả thi, thậm chí chủ trương đầu tư |
| Đổi vị trí dự án | Lý do thuộc vị trí, không khắc phục được bằng kỹ thuật | Gần như làm lại từ đầu với các thủ tục đất, quy hoạch, chủ trương |
| Khiếu nại, khởi kiện hành chính | Có căn cứ cho rằng kết quả thẩm định trái pháp luật | Tốn thời gian, không làm dự án được duyệt ngay; nên có tư vấn pháp lý |
Phần lớn trường hợp thực tế rơi vào hai dòng đầu. Khiếu nại có chỗ đứng khi cơ quan áp dụng sai quy định, chẳng hạn viện dẫn một vùng hạn chế không áp dụng cho vị trí dự án, chứ không phải khi chủ dự án chỉ không đồng tình với đánh giá chuyên môn của hội đồng.
Khiếu nại kết quả thẩm định: những điều cần biết
Văn bản của cơ quan nhà nước về kết quả thẩm định có thể là đối tượng khiếu nại theo Luật Khiếu nại nếu nó là quyết định hành chính tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của chủ dự án. Việc văn bản trả lời không thông qua có phải là quyết định hành chính bị khiếu nại hay không, và thời hiệu khiếu nại, là câu hỏi pháp lý cần đối chiếu quy định hiện hành và hồ sơ cụ thể.
Khiếu nại không phải con đường nhanh. Ngay cả khi khiếu nại thành công, kết quả thường là cơ quan thẩm định phải xem xét lại, không phải tự động phê duyệt. Vì vậy, khiếu nại nên được cân nhắc song song với phương án khắc phục kỹ thuật, không thay thế nó.
Với dự án có giá trị lớn, liên quan đến đất đai hoặc nhiều bên, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề luật hành chính để đánh giá căn cứ trước khi gửi đơn. Một lá đơn thiếu căn cứ có thể làm quan hệ làm việc với cơ quan thẩm định căng thẳng, trong khi sau này bạn vẫn phải làm việc với chính cơ quan đó.
Rút kinh nghiệm để không bị lần hai
Đánh giá lại vị trí sớm. Nhiều dự án bị không thông qua vì vị trí, điều mà một buổi rà soát quy hoạch và đối tượng nhạy cảm từ đầu đã phát hiện được. Lần lập lại, hãy làm việc này trước tiên.
Làm tham vấn thật. Ý kiến phản đối không biến mất khi bị bỏ qua. Lần lập lại nên có buổi đối thoại với người dân, ghi nhận mối lo cụ thể và đưa biện pháp tương ứng vào báo cáo.
Đổi cách làm với đơn vị tư vấn. Nếu lỗi do chất lượng báo cáo, hãy xem lại năng lực của đơn vị tư vấn, không chỉ yêu cầu họ "sửa cho kỹ hơn". Chuyên gia đúng lĩnh vực của dự án là yếu tố quyết định.
Đặt kỹ sư công nghệ ngồi cùng tư vấn môi trường. Biện pháp giảm thiểu khả thi phải xuất phát từ thiết kế công nghệ, không phải được thêm vào sau.
Những việc không nên làm sau khi bị không thông qua
Tiếp tục thi công như chưa có gì. Không có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định thì các hạng mục cần căn cứ này chưa được làm. Thi công tiếp vừa có rủi ro bị xử lý vi phạm, vừa có thể phải tháo dỡ nếu phương án cuối cùng thay đổi.
Chia nhỏ dự án để mỗi phần nằm dưới ngưỡng ĐTM. Đây là cách làm trái luật. Cơ quan quản lý nhìn vào tổng thể dự án, và khi bị phát hiện, chủ dự án có thể phải làm thủ tục cho toàn bộ kèm xử lý vi phạm, mất nhiều hơn so với làm đúng từ đầu.
Tìm cách tác động riêng tới thành viên hội đồng hay cán bộ thẩm định. Ngoài rủi ro pháp lý nặng, cách làm này không xử lý được vấn đề thật của dự án. Nếu vị trí không phù hợp, nó vẫn không phù hợp sau mọi cuộc gặp.
Nộp lại ngay bản gần như cũ. Một bản lập lại chỉ đổi câu chữ cho thấy chủ dự án chưa hiểu lý do không thông qua, và hội đồng sẽ đọc nó khắt khe hơn lần đầu.
Ví dụ giả định: xưởng tái chế nhựa gần khu dân cư
Một doanh nghiệp giả định đề xuất xưởng tái chế nhựa phế liệu tại một xã ven đô thuộc tỉnh Bắc Ninh mới. Báo cáo ĐTM không được thông qua với hai lý do: khu dân cư cách xưởng quá gần so với loại hình có phát sinh mùi và khí thải từ khâu gia nhiệt, và số liệu nền không khí lấy vào một ngày gió ngược hướng khu dân cư.
Lý do thứ hai là vấn đề báo cáo, có thể khắc phục bằng lấy mẫu lại ở thời điểm đại diện. Lý do thứ nhất là vấn đề dự án. Doanh nghiệp có ba lựa chọn: bố trí lại mặt bằng để đưa khâu gia nhiệt ra xa nhất có thể kèm hệ thống thu gom và xử lý khí kín; thu hẹp công đoạn, chỉ phân loại và băm nhựa tại đây, đưa khâu tạo hạt về một cơ sở trong cụm công nghiệp; hoặc tìm vị trí khác. Phương án hai thay đổi bản chất dự án và phải điều chỉnh các văn bản đầu tư, nhưng có thể là con đường khả thi nhất.
Doanh nghiệp chọn phương án hai, làm việc lại với chính quyền xã và người dân về quy mô mới, lấy mẫu không khí lại theo mùa gió chủ đạo, rồi lập báo cáo mới. Thời gian mất thêm vài tháng, nhưng hồ sơ lần sau không còn tranh luận về khoảng cách. Bài học chung: khi lý do không thông qua nằm ở chính dự án, câu hỏi đúng không phải "viết lại báo cáo thế nào" mà là "dự án nào ở vị trí này thì chấp nhận được".
Một điểm nữa của ví dụ: doanh nghiệp thông báo kế hoạch mới cho chính quyền xã và tổ chức lại buổi tham vấn với người dân trước khi nộp. Ý kiến lần này vẫn có lo ngại, nhưng tập trung vào xe chở phế liệu đi qua đường làng, một vấn đề có thể giải quyết bằng quy định giờ vận chuyển và tuyến đường. Tham vấn lại sớm giúp báo cáo mới trả lời đúng mối lo thật, thay vì mối lo của lần trước.
Câu hỏi thường gặp
Bị không thông qua có phải chờ một thời gian mới được nộp lại không?
Thường không có quy định bắt buộc phải chờ, nhưng nộp lại ngay mà chưa khắc phục được lý do thì gần như chắc chắn lại bị không thông qua. Thời gian chờ thực tế là thời gian bạn cần để khắc phục thật sự.
Nộp lại có phải đóng phí thẩm định lần nữa không?
Thẩm định lại một báo cáo lập lại thường được coi là một lần thẩm định mới và có thể phải nộp phí theo biểu phí hiện hành. Bạn kiểm tra quy định về phí của tỉnh hoặc trung ương tương ứng.
Có thể nộp lại cho cơ quan khác để được xem xét khác đi không?
Không. Thẩm quyền thẩm định do pháp luật quy định theo loại dự án và vị trí, chủ dự án không chọn được cơ quan. Nộp nơi khác chỉ làm hồ sơ bị trả lại.
Ngân hàng đã giải ngân một phần, nay ĐTM không qua thì sao?
Đây là vấn đề hợp đồng tín dụng giữa bạn và ngân hàng. Hãy thông báo sớm, trình bày phương án khắc phục và tiến độ dự kiến. Nhiều hợp đồng có điều khoản về giấy phép môi trường, nên đọc kỹ để biết nghĩa vụ của mình.
Người dân phản đối có phải là lý do đủ để không thông qua?
Ý kiến phản đối là thông tin quan trọng hội đồng xem xét, nhưng kết luận dựa trên đánh giá tác động và khả năng kiểm soát. Phản đối có căn cứ về tác động thực tế thường nặng ký hơn phản đối chung chung.
Dự án đã có chủ trương đầu tư, ĐTM không qua thì chủ trương còn hiệu lực không?
Chủ trương đầu tư và ĐTM là hai thủ tục khác nhau. ĐTM không qua không tự động làm mất chủ trương, nhưng dự án không thể triển khai tiếp các bước cần kết quả ĐTM, và nếu chậm tiến độ đã cam kết thì phát sinh vấn đề với chủ trương.