Dự án đầu tư công được chia thành bốn loại: dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, nhóm B và nhóm C, xếp theo tính chất, lĩnh vực và tổng mức đầu tư. Nhóm dự án không chỉ là nhãn thống kê. Nó quyết định ai quyết chủ trương, phải lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi hay chỉ báo cáo đề xuất, ai thẩm định thiết kế, thời gian bố trí vốn tối đa và cả mức độ giám sát sau này.
Ngưỡng tổng mức đầu tư của từng nhóm đã được nâng khi Luật Đầu tư công được thay mới năm 2024 và có thể còn điều chỉnh qua các lần sửa sau. Bài này không ghi con số ngưỡng; bạn dùng nó để hiểu logic phân loại, biết dự án của mình nằm gần ranh giới nào, rồi tra bảng ngưỡng trong văn bản hiện hành.
Ba yếu tố xếp nhóm: tính chất, lĩnh vực, quy mô vốn
Yếu tố đầu tiên là tính chất đặc biệt. Một số dự án được xếp thẳng vào nhóm cao bất kể vốn bao nhiêu, vì tác động của chúng: ảnh hưởng lớn tới môi trường, phải di dân tái định cư với quy mô lớn, chuyển đổi diện tích lớn đất trồng lúa hay đất rừng, hoặc nằm ở địa bàn đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh. Đây là lý do một dự án vốn không quá lớn vẫn có thể thành dự án quan trọng quốc gia.
Yếu tố thứ hai là lĩnh vực. Luật chia các lĩnh vực thành nhiều nhóm ngành, mỗi nhóm có ngưỡng vốn khác nhau. Giao thông, điện, thuỷ lợi, khai khoáng có ngưỡng cao; nông nghiệp, giáo dục, y tế, văn hoá có ngưỡng thấp hơn. Cùng một số vốn, dự án đường giao thông có thể là nhóm B trong khi dự án trường học đã là nhóm A.
Yếu tố thứ ba là tổng mức đầu tư, tức số vốn dự kiến của cả dự án. Ở bước chủ trương dùng tổng vốn sơ bộ, ở bước quyết định đầu tư dùng tổng mức đầu tư đã thẩm định. Nếu tổng mức sau thẩm định vượt ngưỡng nhóm, dự án có thể phải chuyển nhóm và kéo theo đổi thẩm quyền, một tình huống gây chậm rất nhiều.
Nhóm dự án kéo theo những gì
Bảng tóm hệ quả ở mức nguyên lý. Thẩm quyền cụ thể từng ô do luật, nghị định và văn bản phân cấp hiện hành quy định; nhiều việc đã được phân cấp mạnh hơn so với giai đoạn trước 2025.
| Nhóm | Báo cáo xin chủ trương | Ai quyết chủ trương (nguyên lý) | Mức độ kiểm soát |
|---|---|---|---|
| Quan trọng quốc gia | Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, thẩm định bởi hội đồng thẩm định nhà nước | Quốc hội | Cao nhất; báo cáo định kỳ trước Quốc hội |
| Nhóm A | Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi | Thủ tướng hoặc cấp được phân cấp, Hội đồng nhân dân tỉnh với vốn địa phương theo luật | Cao; thẩm định thiết kế ở cơ quan cấp trung ương hoặc tỉnh tuỳ loại |
| Nhóm B | Báo cáo đề xuất chủ trương | Người đứng đầu bộ, ngành hoặc Hội đồng nhân dân theo nguồn vốn | Trung bình |
| Nhóm C | Báo cáo đề xuất chủ trương, hồ sơ gọn | Theo phân cấp, nhiều dự án thuộc tỉnh hoặc xã | Gọn nhất; dự án nhỏ có thể chỉ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật |
Đọc bảng theo cột cuối: nhóm càng cao, số cửa phải qua càng nhiều và thời gian chuẩn bị càng dài. Vì vậy chuyện dự án nằm sát ranh giới nhóm luôn là chuyện phải tính kỹ ngay từ chủ trương.
Nhóm dự án ảnh hưởng thế nào đến thời gian và vốn
Luật quy định thời gian bố trí vốn tối đa cho từng nhóm, tức dự án nhóm B, C phải được bố trí đủ vốn trong một số năm nhất định kể từ khi khởi công. Mục đích là chống dàn trải: không để một dự án nhóm C kéo dài nhiều nhiệm kỳ, mỗi năm nhận một ít vốn. Con số năm cụ thể tra theo luật hiện hành; điều bạn cần nhớ là dự án nhỏ không được phép "nhỏ giọt" mãi.
Với nhà thầu, điều này có hai mặt. Mặt tốt là dự án nhóm C thường có vòng đời ngắn, vốn tập trung, thanh toán nhanh hơn nếu chủ đầu tư làm đúng. Mặt cần để ý là khi dự án sắp hết thời gian bố trí vốn mà chưa xong, chủ đầu tư phải xin kéo dài hoặc điều chỉnh, và trong thời gian chờ, việc thanh toán có thể chững lại.
Nhóm dự án cũng quyết định mức độ chi tiết của các báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư. Dự án nhóm A thường phải có đánh giá giữa kỳ, đánh giá kết thúc bài bản; dự án nhóm C gọn hơn. Tư vấn quản lý dự án nên báo giá công việc dựa trên nhóm dự án, không theo số vốn đơn thuần.
Chia nhỏ dự án để hạ nhóm: vì sao không làm được
Luật cấm chia dự án để né thẩm quyền. Nguyên tắc là một dự án có mục tiêu thống nhất, liên kết kỹ thuật, khai thác đồng bộ thì phải lập thành một dự án. Tách một con đường thành nhiều đoạn để mỗi đoạn là nhóm C, hay tách trường học thành dự án nhà học và dự án nhà đa năng chỉ để hạ nhóm, là sai nguyên tắc.
Chia giai đoạn hoặc dự án thành phần là chuyện khác. Dự án lớn có thể được phân kỳ đầu tư hoặc chia thành dự án thành phần khi việc chia đó được nêu và được cho phép ngay từ chủ trương, mỗi phần độc lập khai thác được. Đây là quyết định của cấp quyết định chủ trương, không phải do đơn vị chuẩn bị tự chọn.
Hậu quả của chia sai rất nặng. Dự án bị xác định là chia nhỏ trái quy định có thể bị đình chỉ, phải làm lại thủ tục ở cấp đúng thẩm quyền, và người ký quyết định chịu trách nhiệm. Nhà thầu của các gói thuộc dự án đó cũng bị kéo vào vòng thanh tra.
Kiểm tra thì nhìn vào mục tiêu và khả năng khai thác độc lập. Câu hỏi đặt ra luôn là: mỗi phần nếu đứng riêng có đưa vào sử dụng được không, có mục tiêu riêng không. Nếu câu trả lời là không, các phần đó là một dự án.
Tự xác định nhóm cho dự án của bạn
Khi chuẩn bị hồ sơ chủ trương hoặc đọc hồ sơ của dự án người khác, bạn có thể đi theo thứ tự dưới đây để xác định nhóm và phát hiện chỗ cần hỏi.
- Kiểm tra dự án có thuộc tiêu chí quan trọng quốc gia không: vốn rất lớn, di dân lớn, chuyển đổi lớn đất trồng lúa hai vụ hay đất rừng, tác động môi trường nghiêm trọng, cơ chế đặc biệt.
- Kiểm tra tiêu chí "xếp thẳng nhóm A không kể vốn" với một số loại dự án ở địa bàn hay lĩnh vực đặc biệt theo luật.
- Xác định lĩnh vực chính của dự án. Dự án nhiều hạng mục thì xét theo hạng mục chính hoặc theo quy định riêng về dự án có nhiều lĩnh vực.
- Lấy tổng vốn sơ bộ hoặc tổng mức đầu tư, gồm cả chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nếu có, đối chiếu với ngưỡng của lĩnh vực.
- Nếu tổng vốn sát ngưỡng, ghi rõ trong hồ sơ căn cứ ước tính và rủi ro vượt ngưỡng ở bước khả thi để cấp thẩm định cân nhắc ngay từ đầu.
- Ghi rõ căn cứ phân loại trong tờ trình; cơ quan thẩm định thường hỏi câu này đầu tiên.
Chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng là phần hay làm dự án vượt ngưỡng nhóm. Ước tính phần này quá lạc quan ở chủ trương là nguồn gốc phổ biến của việc phải điều chỉnh, thậm chí đổi nhóm, khi bước vào thực hiện.
Khi dự án phải đổi nhóm giữa chừng
Dự án có thể đổi nhóm khi tổng mức đầu tư sau thẩm định hoặc sau điều chỉnh vượt sang ngưỡng nhóm khác. Khi đó, những thủ tục đã làm theo nhóm cũ có thể phải được cấp có thẩm quyền mới xem lại, nhất là chủ trương đầu tư. Thời gian mất thêm có khi tính bằng năm.
Ví dụ giả định: một dự án đường liên xã được duyệt chủ trương là nhóm C với tổng vốn sơ bộ sát ngưỡng. Đến bước khảo sát, phát hiện phải làm thêm cầu qua kênh và chi phí bồi thường cao hơn dự kiến, tổng mức đầu tư vượt ngưỡng nhóm B. Chủ đầu tư phải trình điều chỉnh chủ trương ở cấp có thẩm quyền với nhóm B, trong lúc tư vấn thiết kế đã gần xong hồ sơ.
Cách phòng là khảo sát đủ sâu ngay từ bước đề xuất với những yếu tố dễ đội vốn: công trình vượt sông, nền đất yếu, mật độ dân cư dọc tuyến, giá đất bồi thường. Tốn thêm một ít chi phí chuẩn bị ở đầu luôn rẻ hơn làm lại cả chủ trương ở giữa.
Nhà thầu và tư vấn đọc nhóm dự án để làm gì
Nhóm dự án ghi ngay trong quyết định chủ trương và quyết định đầu tư. Với nhà thầu, nó là chỉ báo nhanh về độ dài của chuỗi thủ tục phía trước: dự án nhóm A, B thường có nhiều gói thầu, nhiều lớp phê duyệt thiết kế và dự toán, thời gian từ khi trúng thầu đến khi được tạm ứng có thể dài hơn dự án nhóm C. Bạn nên tính dòng tiền của mình theo đó, không theo kinh nghiệm của một dự án nhỏ trước đây.
Với tư vấn lập dự án, nhóm dự án quyết định khối lượng công việc thật: báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đánh giá phương án, các báo cáo chuyên đề đi kèm. Báo giá hay ký hợp đồng tư vấn trước khi biết nhóm dự án là dễ thiếu hạng mục, sau đó phải đàm phán bổ sung trong khi chủ đầu tư bị giới hạn bởi dự toán chi phí tư vấn đã duyệt.
Với tư vấn giám sát và kiểm định, nhóm dự án và cấp công trình cùng quyết định yêu cầu năng lực, chứng chỉ của nhân sự chủ chốt. Hồ sơ dự thầu không đáp ứng đúng yêu cầu theo nhóm dự án là lý do loại hồ sơ khá phổ biến mà nhà thầu chỉ cần đọc kỹ quyết định đầu tư là tránh được.
Câu hỏi thường gặp
Dự án nhóm C có phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi không?
Phần lớn dự án nhóm C vẫn lập báo cáo nghiên cứu khả thi để làm căn cứ quyết định đầu tư. Dự án có xây dựng với quy mô nhỏ, kỹ thuật không phức tạp có thể chỉ lập báo cáo kinh tế – kỹ thuật theo pháp luật xây dựng; điều kiện cụ thể tra văn bản hiện hành.
Ngưỡng vốn của nhóm A, B, C hiện nay là bao nhiêu?
Ngưỡng được quy định trong Luật Đầu tư công theo từng nhóm lĩnh vực và đã được nâng khi luật được thay mới năm 2024. Vì có thể còn điều chỉnh qua các lần sửa sau, bạn nên tra trực tiếp bản luật đang có hiệu lực hoặc hỏi cơ quan tài chính địa phương thay vì dùng con số trên các tài liệu cũ.
Chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng có tính vào tổng mức đầu tư để xếp nhóm không?
Có. Tổng mức đầu tư gồm các chi phí của dự án, trong đó có bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nếu thuộc dự án. Nhiều địa phương tách phần giải phóng mặt bằng thành dự án riêng; việc tách đó phải tuân theo quy định và được quyết định từ chủ trương, không tự làm để hạ nhóm.
Một dự án có nhiều hạng mục thuộc lĩnh vực khác nhau thì xếp nhóm thế nào?
Nguyên lý chung là xét theo lĩnh vực chính hoặc theo quy định riêng của luật cho dự án có nhiều lĩnh vực. Đơn vị chuẩn bị dự án nên nêu rõ căn cứ chọn lĩnh vực trong tờ trình; nếu không chắc, hỏi ý kiến cơ quan thẩm định nguồn vốn trước khi trình.
Nhóm dự án có liên quan gì đến đánh giá tác động môi trường không?
Hai việc dùng tiêu chí khác nhau. Việc dự án có phải làm đánh giá tác động môi trường hay không phụ thuộc phân loại theo Luật Bảo vệ môi trường, xét quy mô, công suất, loại hình và yếu tố nhạy cảm, không phụ thuộc nhóm A, B, C. Một dự án nhóm C vẫn có thể phải làm đánh giá tác động môi trường.
Tư vấn có thể đề xuất chia dự án thành nhiều giai đoạn không?
Có thể đề xuất phân kỳ đầu tư khi mỗi giai đoạn có mục tiêu và khai thác độc lập được, và đề xuất đó phải được nêu ngay trong hồ sơ chủ trương để cấp có thẩm quyền quyết. Đề xuất chia chỉ để hạ nhóm, né thẩm quyền là trái nguyên tắc và tư vấn cũng chịu trách nhiệm.