Thời gian để có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM gồm hai phần: thời gian chủ dự án chuẩn bị (khảo sát, lấy mẫu nền, tham vấn, lập báo cáo) và thời gian cơ quan nhà nước thẩm định, phê duyệt. Phần thẩm định có thời hạn luật định tính từ khi hồ sơ hợp lệ, còn phần chuẩn bị phụ thuộc gần như hoàn toàn vào chủ dự án — và đây mới là phần thường chiếm nhiều thời gian nhất.
Hỏi "làm ĐTM mất bao lâu" mà chỉ nhìn vào thời hạn thẩm định thì sẽ lập tiến độ sai. Bài này chia toàn bộ hành trình thành các chặng, chỉ ra chặng nào hay kéo dài và vì sao, rồi đưa cách đặt ĐTM vào kế hoạch tổng thể của dự án. Bài không ghi con số thời hạn cụ thể vì quy định có thể được điều chỉnh theo hướng rút ngắn; bạn tra thủ tục đang công bố trên Cổng Dịch vụ công.
Các chặng của hành trình ĐTM
Bảng sắp các chặng theo thứ tự. Cột cuối nêu yếu tố quyết định thời gian, giúp bạn biết chặng nào kiểm soát được.
| Chặng | Việc chính | Yếu tố quyết định thời gian |
|---|---|---|
| 1. Chuẩn bị đầu vào | Chốt quy mô, công nghệ, mặt bằng; có văn bản đầu tư, vị trí | Tốc độ chốt thiết kế của chủ dự án |
| 2. Khảo sát, lấy mẫu nền | Khảo sát hiện trường, lấy và phân tích mẫu đất, nước, không khí, sinh thái | Mùa, thời tiết, số đợt cần lấy, năng lực phòng thí nghiệm |
| 3. Tham vấn | Gửi văn bản tham vấn, họp với cộng đồng, nhận ý kiến | Thời gian trả lời của cơ quan, lịch họp với cộng đồng |
| 4. Lập báo cáo | Dự báo tác động, đề xuất biện pháp, chương trình quan trắc | Độ phức tạp của dự án, năng lực đơn vị tư vấn |
| 5. Nộp, tiếp nhận | Nộp hồ sơ, bổ sung nếu chưa hợp lệ | Chất lượng soát hồ sơ trước khi nộp |
| 6. Thẩm định | Lập hội đồng, khảo sát nếu có, họp hội đồng | Thời hạn luật định; lịch của hội đồng |
| 7. Chỉnh sửa | Hoàn thiện báo cáo theo kết luận | Số lượng và loại yêu cầu; tốc độ của chủ dự án |
| 8. Phê duyệt | Cơ quan trình ký quyết định | Thời hạn luật định tính từ khi nhận bản đạt yêu cầu |
Trong tám chặng, chỉ chặng sáu và tám có thời hạn luật định ràng buộc cơ quan nhà nước. Chặng bảy thì thời hạn luật định tạm dừng, chờ chủ dự án. Năm chặng còn lại nằm trong tay chủ dự án và đơn vị tư vấn.
Những chặng hay kéo dài và vì sao
Chuẩn bị đầu vào. Đơn vị tư vấn không thể dự báo tác động khi thiết kế còn thay đổi. Nhiều dự án mất hàng tháng chỉ vì chủ đầu tư chưa chốt công nghệ hoặc mặt bằng, và mỗi lần thay đổi, phần đã viết phải sửa.
Khảo sát, lấy mẫu nền. Một số dự án cần số liệu theo mùa — mùa khô và mùa mưa với nước mặt, mùa sinh sản với sinh thái thuỷ sinh. Nếu bắt đầu lệch mùa, bạn phải chờ. Dự án ven biển, ven sông, gần rừng thường rơi vào trường hợp này.
Tham vấn. Văn bản gửi cơ quan, tổ chức liên quan cần thời gian trả lời. Họp với cộng đồng cần sắp lịch qua chính quyền cấp xã. Nếu có ý kiến phản đối, cần thêm vòng đối thoại. Đây là chặng không nên rút ngắn bằng cách làm hình thức.
Chỉnh sửa sau hội đồng. Nếu hội đồng yêu cầu lấy thêm mẫu hoặc tham vấn bổ sung, chặng này có thể dài gần bằng chặng lập báo cáo. Chất lượng báo cáo lần đầu quyết định độ dài chặng này.
Cách đặt ĐTM vào tiến độ tổng thể của dự án
Thay vì hỏi "bao lâu", hãy lập tiến độ ngược từ mốc bạn cần:
- Xác định mốc cuối mà ĐTM phải xong, thường là thời điểm cần nộp hồ sơ giấy phép xây dựng hoặc quyết định đầu tư, tuỳ dự án.
- Lùi lại thời hạn phê duyệt và thời hạn thẩm định luật định, cộng thêm một khoảng dự phòng cho lịch họp hội đồng.
- Lùi tiếp một vòng chỉnh sửa; với dự án phức tạp, dự trù hai vòng.
- Lùi tiếp thời gian lập báo cáo theo ước tính của đơn vị tư vấn.
- Đặt các đợt lấy mẫu nền đúng mùa cần thiết; nếu mùa rơi trước thời điểm hiện tại, mốc cuối phải lùi lại.
- Đặt tham vấn song song với lập báo cáo, gửi văn bản sớm nhất có thể.
- Đối chiếu mốc bắt đầu tìm được với ngày hôm nay; nếu đã trễ, bàn với đơn vị tư vấn chặng nào có thể làm song song.
Cách lập ngược này thường cho kết quả bất ngờ với chủ đầu tư: ĐTM cần bắt đầu sớm hơn nhiều so với dự kiến, nhiều khi ngay khi có ý tưởng về địa điểm và công nghệ.
ĐTM nằm ở đâu trên đường găng
Đường găng là chuỗi việc dài nhất quyết định ngày hoàn thành dự án. Với dự án phải làm ĐTM, chuỗi điển hình gồm: chủ trương đầu tư, ĐTM, giấy phép xây dựng, thi công, giấy phép môi trường, vận hành thử nghiệm. ĐTM thường là mắt xích có độ bất định cao nhất trong chuỗi, vì phụ thuộc mùa khảo sát, ý kiến cộng đồng và kết luận hội đồng.
Những việc có thể làm song song với ĐTM để rút ngắn tổng thể: thủ tục đất đai (giao đất, thuê đất, chuyển mục đích) nếu không bị ràng buộc thứ tự; thiết kế kỹ thuật các hạng mục không liên quan môi trường; thủ tục đấu nối điện, nước; tuyển dụng, đào tạo. Những việc không nên làm trước khi có quyết định ĐTM: thi công hạng mục có tác động môi trường, đặt mua thiết bị xử lý chất thải theo thiết kế chưa được hội đồng xem.
Một sai lầm hay gặp là ký hợp đồng mua máy với lịch giao hàng cứng trước khi ĐTM xong. Nếu hội đồng yêu cầu đổi công nghệ xử lý hoặc thêm công đoạn, máy đã về nhưng chưa được lắp, chi phí lưu kho và lãi vay chạy theo từng ngày. Nếu buộc phải đặt hàng sớm vì thời gian sản xuất thiết bị dài, hãy đưa vào hợp đồng điều khoản cho phép điều chỉnh cấu hình phần xử lý chất thải theo kết quả thẩm định.
Những việc chủ dự án làm được để rút ngắn tổng thời gian
Không rút ngắn được thời hạn luật định, nhưng bạn có thể cắt bớt thời gian chết ở các chặng mình kiểm soát:
- Chốt quy mô, công nghệ, mặt bằng trước khi giao đơn vị tư vấn bắt đầu viết; mọi thay đổi sau đó ghi bằng văn bản và đánh giá ảnh hưởng tới báo cáo.
- Chọn đơn vị tư vấn sớm, ngay khi có địa điểm dự kiến, để họ xác định mùa lấy mẫu cần thiết và lên lịch khảo sát.
- Gửi văn bản tham vấn các cơ quan, tổ chức liên quan ngay khi có bản mô tả dự án đủ rõ, không chờ báo cáo hoàn chỉnh.
- Làm việc sớm với chính quyền cấp xã về lịch họp tham vấn cộng đồng, tránh trùng mùa vụ, lễ tết khi người dân khó tham dự.
- Soát hồ sơ kỹ trước khi nộp để không mất một vòng bổ sung ở khâu tiếp nhận.
- Giữ đội tư vấn sẵn sàng trong thời gian thẩm định để phản hồi ngay khi được hỏi và bắt tay chỉnh sửa ngay sau phiên họp.
Mỗi việc trên tiết kiệm được vài ngày đến vài tuần. Cộng lại, khoảng cách giữa một dự án chuẩn bị tốt và một dự án chuẩn bị kém thường tính bằng tháng, dù cả hai cùng chịu một thời hạn thẩm định như nhau.
Đừng quên chặng sau ĐTM
Có quyết định ĐTM chưa phải là đích. Với dự án phải có giấy phép môi trường, sau khi xây xong công trình xử lý chất thải còn chặng xin giấy phép môi trường, rồi vận hành thử nghiệm công trình xử lý với chương trình quan trắc theo quy định. Chặng này cũng có thời hạn giải quyết và có thể có đoàn kiểm tra thực tế.
Khi lập tiến độ, nhiều chủ đầu tư đặt ngày "vận hành thương mại" ngay sau ngày xây xong, quên mất khoảng thời gian cho giấy phép và vận hành thử nghiệm. Kết quả là dây chuyền đã sẵn sàng nhưng chưa được chạy chính thức, hoặc tệ hơn, chạy khi chưa đủ thủ tục. Hãy đặt cả chặng này vào tiến độ ngay từ khi lập kế hoạch ĐTM, vì hồ sơ giấy phép môi trường dựa trực tiếp vào nội dung ĐTM đã được duyệt.
Ví dụ giả định: nhà máy thức ăn chăn nuôi
Một doanh nghiệp giả định dự kiến xây nhà máy thức ăn chăn nuôi tại tỉnh Hưng Yên mới, đặt mục tiêu khởi công vào đầu năm sau. Lập tiến độ ngược cho thấy: cần nộp hồ sơ giấy phép xây dựng vào cuối quý ba; ĐTM phải có quyết định trước đó; lùi thời hạn thẩm định, phê duyệt, một vòng chỉnh sửa và thời gian lập báo cáo, mốc bắt đầu khảo sát rơi vào đầu quý hai.
Vấn đề là dự án xả nước thải sau xử lý ra một kênh nội đồng, và hội đồng thường muốn thấy số liệu nền cả mùa khô. Mùa khô gần nhất đã qua. Doanh nghiệp có hai lựa chọn: chấp nhận lùi khởi công, hoặc đổi phương án sang đấu nối vào hệ thống thu gom của cụm công nghiệp gần đó nếu khả thi. Doanh nghiệp chọn làm việc với chủ đầu tư hạ tầng cụm về khả năng tiếp nhận — một quyết định chỉ có được vì bài toán tiến độ đã được đặt ra đủ sớm.
Nếu đấu nối vào cụm không khả thi, phương án còn lại là lùi khởi công và dùng thời gian chờ để hoàn thiện thiết kế kỹ thuật, làm song song thủ tục đất và đấu nối điện. Thời gian chờ không mất trắng nếu được dùng cho những việc không phụ thuộc ĐTM. Điều quan trọng là quyết định được đưa ra khi còn lựa chọn, không phải khi máy móc đã đặt hàng.
Câu hỏi thường gặp
Có cách nào rút ngắn thời gian thẩm định ĐTM không?
Thời hạn thẩm định do luật quy định, chủ dự án không rút ngắn được. Cái bạn kiểm soát được là chất lượng hồ sơ: hồ sơ hợp lệ ngay lần đầu, báo cáo tốt để ít yêu cầu chỉnh sửa, phản hồi nhanh khi được hỏi. Không nên dùng các dịch vụ hứa "đẩy nhanh" bằng quan hệ.
Thời hạn thẩm định tính từ ngày nộp hay ngày nào?
Thời hạn thường tính từ khi cơ quan thẩm định nhận đủ hồ sơ hợp lệ, không phải từ ngày bạn gửi. Thời gian chủ dự án chỉnh sửa, bổ sung thường không tính vào thời hạn của cơ quan nhà nước. Chi tiết đối chiếu quy định hiện hành.
Có thể khảo sát môi trường nền trước khi có chủ trương đầu tư không?
Có thể, và nhiều dự án làm vậy để không lỡ mùa. Rủi ro là nếu vị trí hoặc quy mô thay đổi khi xin chủ trương, một phần số liệu có thể không còn dùng được. Cân nhắc giữa chi phí này và thời gian tiết kiệm được.
Dự án nhỏ thuộc nhóm II thì thời gian có ngắn hơn nhóm I không?
Thời hạn thẩm định luật định với nhóm II thường ngắn hơn nhóm I, và hội đồng ở cấp tỉnh thường gọn hơn. Phần chuẩn bị cũng ngắn hơn nếu dự án đơn giản. Tuy vậy, vị trí nhạy cảm có thể làm dự án nhỏ mất nhiều thời gian không kém dự án lớn.
Kết quả lấy mẫu nền có hạn dùng không?
Số liệu nền cần phản ánh hiện trạng tại thời điểm lập báo cáo. Hướng dẫn hiện hành và thực tế thẩm định có yêu cầu về độ mới của số liệu; số liệu quá cũ thường bị yêu cầu lấy lại. Hỏi đơn vị tư vấn về quy định đang áp dụng.
Ai chịu trách nhiệm nếu ĐTM chậm làm trễ dự án?
Về pháp lý, chủ dự án chịu trách nhiệm với tiến độ đã cam kết với cơ quan nhà nước. Giữa chủ dự án và đơn vị tư vấn, trách nhiệm phụ thuộc hợp đồng. Nên ghi rõ mốc thời gian, nghĩa vụ cung cấp đầu vào của mỗi bên trong hợp đồng tư vấn.